Kontakty z dzieckiem w polskim prawie

Sprawy o uregulowanie kontaktów z dziećmi najczęściej są inicjowane w związku z rozstaniem rodziców, które nierzadko pociąga za sobą zaognienie konfliktu pomiędzy byłymi partnerami. Mimo, że sposób utrzymywania kontaktów z dzieckiem przez drugiego z nich rodzice powinni określić wspólnie, kierując się dobrem dziecka i biorąc pod uwagę jego rozsądne życzenia, to jednak niejednkrotnie skłóceni ze sobą rodzice nie są w stanie dojść do porozumienia w tej sprawie - wówczas rozstrzyga sąd opiekuńczy.

Kontakty rodzica z małoletnim dzieckiem są nie tylko prawem ale i obowiązkiem, który jest niezależny od zakresu władzy rodzicielskiej. Dlatego też nawet pozbawienie rodzica władzy rodzicielskiej lub tylko jej ograniczenie nie zwalnia rodzica z obowiązku realizowania kontaktów z dzieckiem

Kiedy można zakazać kontaktów z dzieckiem ?

W niektórych przypadkach, gdy wymaga tego dobro dziecka, Sąd opiekuńczy może ograniczyć utrzymywanie kontaktów rodzica z dzieckiem a niekiedy całkowicie zakazać osobistej styczności z małoletnim. Są to jednak sytuacje szczególne związane np. z popełnieniem przez rodzica przestępstwa na szkodę dziecka, uprzednim znęcaniem się nad małoletnim, rażącym zaniedbywaniem obowiązków względem dziecka czy nadużywaniu substancji psychotropowych. Ograniczenie lub zakazanie osobistej styczności z dzieckiem może też mieć miejsce np. w sytuacji gdy choroba psychiczna rodzica czy też jego cechy osobowościowe sprawiają, że dobro dziecka jest poważnie zagrożone.

Forma kontaktów

Jak już wcześnej wskazano, przez kontakty z dzieckiem rozumie się nie tylko osobiste spotkania np. odwiedziny czy zabieranie dziecka poza miejsce jego zamieszkania lecz również formy komunikacji na odległość za pomocą telefonu czy komunikatorów internetowych. W orzeczeniu rozstrzygającym kwestie kontaktów rodzica z dzieckiem Sąd może postanowić, że kontakty będą odbywały się z wyłączeniem innych osób, w obecności drugiego rodzica lub w obecności kuratora sądowego. Sąd może również zakazać zabierania dziecka poza miejsce jego stałego pobytu. Decydując o formie kontaktów rodzica z dzieckiem Sąd kieruje się przede wszystkim dobrem dziecka.

W jaki sposób uregulować kontakty z dzieckiem?

Kontakty rodzica z dzieckiem mogą zostać ustalone np. w wyroku lub postanowieniu Sądu, w ugodzie sądowej, w ugodzie zawartej przed mediatorem czy na mocy porozumienia pomiędzy rodzicami. W wyroku rozwodowym, Sąd na zgody wniosek stron, może odstąpić od ustalenia kontaktów, jeśli rodzice sami potrafią wspólnie uregulować tę kwestię.

Celem zainicjowania postępowania sądowego należy złożyć do Sądu wniosek o ustalenie kontaktów, który podlega opłacie w wysokości 100 zł. Sprawę rozpatruje Sąd Rejonowy właściwy ze względu na miejsce pobytu dziecka. Do wniosku należy dołączyć odpis skrócony aktu urodzenia małoletniego. Jeżeli dziecko pochodzi ze związku nieformalnego, wtedy należy przedłożyć zupełny odpis aktu urodzenia.

W piśmie inicjującym postępowanie należy opisać w jakich terminach (ze wskazaniem konkretnych dni i godzin) oraz w jakiej formie (w miejscu zamieszkania dziecka, poza miejscem zamieszkania, bez obecności drugiego rodzica) mają być realizowane kontakty z dzieckiem oraz wskazać dowody uzasadniające żądanie. Dowodem w sprawie o uregulowanie kontaktów może być np. dowód z przesłuchania stron, zeznań świadków czy opinia biegłych z OZSS (Opiniodawczy Zespół Sądowych Specjalistów). We wniosku należy też zawrzeć informacje o tym czy strony podjęły pozasądowe próby rozwiązania sporu i z jakim skutkiem. W praktyce precyzyjne i kompletne uregulowanie kontaktów rodzica z dzieckiem często może rodzicom nastręczać trudności, dlatego warto skorzystać z pomocy doświadczonego pełnomocnika, który nie pominie żadnych okoliczności.

Gdy drugi rodzic uporczywie utrudnia spotkania…

Zainicjowanie sprawy o uregulowanie kontaktów z dzieckiem na drodze sądowej wiązać się będzie niekiedy z długim okresem oczekiwania na ostateczne rozstrzygniecie. Sąd ustali wymiar i formę kontaktów w orzeczeniu kończącym postępowanie w sprawie po przeprowadzeniu całego postępowania dowodowego. Co jednak jeśli drugi rodzic już na obecnym etapie uniemożliwia realizację spotkań z dzieckiem? W takie sytuacji koniecznym jest zgłoszenie wniosku o udzielenie zabezpieczenia roszczenia na czas trwania postępowania. Żądanie to może być zawarte we wniosku o ustalenie kontaktów (wówczas nie podlega opłacie) jak również można je zgłosić w odrębnym piśmie, już po zainicjowaniu postępowania (w takiej sytuacji opłata wyniesie 100 zł).

We wniosku o udzielenie zabezpieczenia roszczenia na czas trwania postępowania, podobnie jak we wniosku o ustalenie kontaktów, należy wskazać terminy kontaktów z rozbiciem na konkretne dni i godziny oraz formę ich realizacji. Należy również uargumentować dlaczego istnieje potrzeba ustalenia kontaktów już teraz np. opisać zachowania drugiego rodzica utrudniającego spotkania, wskazać jak długo stan taki się utrzymuje oraz jak negatywny wpływ ma na dziecko.

Co jednak jeśli rodzic nie chce realizować spotkań z dzieckiem?

Niekiedy mamy do czynienia z sytuacją, w której rodzic sam rezygnuje z utrzymywaniem kontaktów z małoletnią pociechą. Sytuacja taka często odbija się niekorzystnie na psychice dziecka. Jak już zostało wspomniane powyżej, realizowanie kontaktów z dzieckiem to nie tylko prawo ale również obowiązek. W takim wypadku również należy zacząć od zainicjowania sprawy na drodze sądowej. Natomiast jeżeli pomimo rozstrzygnięcia Sądu, drugi rodzic w dalszym ciągu nie chce spotykać się z dzieckiem i nie stosuje się do orzeczenia Sądu, kontakty takie można wyegzekwować.

Pierwszym etapem jest zagrożenie przez Sąd rodzicowi nierealizującemu kontaktów zapłatą sumy pieniężnej do rąk rodzica, przy którym dziecko stale przebywa.

Zgodnie z art. 59815 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego: “Jeżeli osoba, pod której pieczą dziecko pozostaje, nie wykonuje albo niewłaściwie wykonuje obowiązki wynikające z orzeczenia albo z ugody zawartej przed sądem lub przed mediatorem w przedmiocie kontaktów z dzieckiem, sąd opiekuńczy, uwzględniając sytuację majątkową tej osoby, zagrozi jej nakazaniem zapłaty na rzecz osoby uprawnionej do kontaktu z dzieckiem oznaczonej sumy pieniężnej za każde naruszenie obowiązku.”

Drugim etapem zmierzającym do wyegzekwowania kontaktów rodzica z dzieckiem jest zasądzenie od rodzica uchylającego się od realizowania kontaktów ustalonej sumy pieniężnej.

W § 2 powyższego artykułu wskazano, że “Jeżeli osoba uprawniona do kontaktu z dzieckiem albo osoba, której tego kontaktu zakazano, narusza obowiązki wynikające z orzeczenia albo z ugody zawartej przed sądem lub przed mediatorem w przedmiocie kontaktów z dzieckiem, sąd opiekuńczy zagrozi tej osobie nakazaniem zapłaty oznaczonej sumy pieniężnej na rzecz osoby, pod której pieczą dziecko pozostaje, stosując odpowiednio przepis § 1.”

Należy jednak pamiętać, że sprawy o zagrożenie zapłatą sumy pieniężnej jak i wyegzekwowanie tej kwoty działają w obie strony. Powyższe mechanizmy znajdą zastosowanie zarówno wobec rodzica zobowiązanego do kontaktu z dzieckiem nierealizującego swojego obowiązku, jak również rodzica, przy którym dziecko ma stałe miejsce pobytu, jeśli swoim zachowaniem powoduje, że drugi rodzic nie może zrealizować swojego prawa do kontaktu z małoletnim.

Podsumowując, sprawy o kontakty rodziców z dzieckiem w praktyce mogą okazać się skomplikowane, dlatego zawsze warto jest skontaktować się z profesjonalnym pełnomocnikiem, który pomoże w przygotowaniu się do sprawy, skompletowaniu odpowiednich dokumentów oraz sprawnie przeprowadzi przez wszystkie etapy postępowania.

Autor: Adwokat Paulina Komenda