Stosowanie przepisów Konwencji Haskiej
Konwencja może znaleźć zastosowanie w sytuacjach, gdy dochodzi do bezprawnego uprowadzenia lub zatrzymania dziecka najczęściej w wyniku sporów opiekuńczych o międzynarodowym charakterze. Strony Konwencji zobowiązały się do stosowania wszelkich stosownych środków dla zapewnienia w granicach ich terytoriów realizacji celów porozumienia. Konwencja Haska znajduje zastosowane tylko wówczas, gdy obowiązuje ona zarówno w państwie, w którym dziecko miało stały pobyt przed bezprawnym uprowadzeniem lub zatrzymaniem, jak też w państwie, do którego dziecko zostało bezprawnie uprowadzone albo w którym je zatrzymano. Należy też zwrócić uwagę na art. 35 Konwencji, który stanowi, że jej przepisy należy stosować tylko do tych przypadków bezprawnego uprowadzenia dziecka albo zatrzymania dziecka, które miały miejsce po jej wejściu w życie między państwem, w którym dziecko miało stały pobyt, a państwem do którego zostało bezprawnie uprowadzone, albo w którym je bezprawnie zatrzymano.
Bezprawne uprowadzenie a bezprawne zatrzymanie
Bezprawne uprowadzenie polega na transgranicznym przemieszczeniu dziecka z kraju, w którym ma ono stały pobyt, do innego państwa bez zgody osoby, instytucji lub organizacji, której przysługuje prawo do opieki nad dzieckiem.
Bezprawne zatrzymanie to sytuacja, w której dziecko trafiło do kraju, w którym nie miało wcześniej stałego miejsca pobytu, bez naruszania prawa do opieki (np. na skutek uprzedniego porozumienia rodziców), ale następnie zostało tam bezprawnie zatrzymane (np. wobec upływu wcześniej uzgodnionego czasu pobytu).
Uprowadzenie lub zatrzymanie dziecka będzie bezprawne w rozumieniu Konwencji, jeżeli:
I. nastąpiło naruszenie prawa do opieki,
II. w chwili uprowadzenia lub zatrzymania prawo to było skutecznie wykonywane.
Zgodnie z treścią art. 3 Konwencji Haskiej prawo do opieki nad dzieckiem może wynikać w szczególności z mocy samego prawa, z orzeczenia sądowego lub administracyjnego albo z ugody mającej moc prawną w świetle przepisów ustawodawstwa państwa, w którym dziecko miało miejsce stałego pobytu bezpośrednio przed uprowadzeniem lub zatrzymaniem i może przysługiwać określonej osobie, instytucji lub innej organizacji.
Gdzie złożyć wniosek?
W przypadku stwierdzenia, że doszło do bezprawnego uprowadzenia bądź bezprawnego zatrzymania dziecka np. przez drugiego z rodziców, wniosek o nakazanie powrotu należy złożyć niezwłocznie do organu centralnego państwa stałego miejsca pobytu dziecka (w Polsce tym organem jest Ministerstwo Sprawiedliwości), zagranicznego organu centralnego lub bezpośrednio do sądu miejsca uprowadzenia dziecka. Składając wniosek można domagać się nakazania powrotu dziecka do kraju jego stałego miejsca pobytu tylko wtedy, gdy nie ukończyło ono jeszcze 16. roku życia.
Wniosek należy złożyć na formularzu udostępnionym na stronie internetowej Ministerstwa Sprawiedliwości i powinien on zawierać:
I. informacje dotyczące tożsamości wnioskodawcy, dziecka oraz osoby, co do której istnieje domniemanie, że uprowadziła lub zatrzymała dziecko,
II. datę urodzenia dziecka, jeśli jest to możliwe do ustalenia,
III. podstawy, na które powołuje się wnioskodawca, żądając powrotu dziecka,
IV. wszelkie dostępne informacje dotyczące miejsca przebywania dziecka oraz tożsamości osoby, co do której istnieje domniemanie, że dziecko z nią przebywa.
W Polsce postępowanie w trybie Konwencji Haskiej toczy się w pierwszej instancji przed wybranymi Sądami Okręgowymi. Natomiast apelację od postanowienia Sądu Okręgowego oddalającego wniosek bądź nakazującego zapewnienie powrotu dziecka rozpoznaje Sąd Apelacyjny w Warszawie. Powrót dziecka powinien nastąpić maksymalnie w terminie 2 tygodni od dnia uprawomocnienia się postanowienia.
W jakich przypadkach może dojść do odmowy wydania dziecka?
Zgodnie z treścią art. 12 Konwencji Haskiej, jeżeli dziecko zostało bezprawnie uprowadzone lub zatrzymane w rozumieniu artykułu 3, a w chwili wpłynięcia wniosku do władzy sądowej lub administracyjnej Umawiającego się Państwa, w którym znajduje się dziecko, upłynął okres krótszy niż jeden rok od dnia uprowadzenia lub zatrzymania, zainteresowana władza zarządza niezwłoczne wydanie dziecka.
Nie dojdzie do zarządzenia powrotu dziecka mimo bezprawnego uprowadzenia lub zatrzymania, gdy:
I. od chwili bezprawnego uprowadzenia bądź zatrzymania dziecka w rozumieniu art. 3 Konwencji upłynął rok i ustalono, że dziecko przystosowało się do nowego środowiska,
II. istnieje uzasadnione przypuszczenie, że dziecko zostało zabrane do innego państwa niż pierwotnie wskazanego we wniosku,
III. osoba, instytucja lub organizacja opiekująca się dzieckiem faktycznie nie wykonywała prawa do opieki, zgodziła się na uprowadzenie lub zatrzymanie,
IV. istnieje poważne ryzyko, że powrót dziecka naraziłby je na szkodę fizyczną lub psychiczną,
V. powrotowi sprzeciwia się dziecko, które osiągnęło odpowiedni wiek i stopień dojrzałości,
VI. zwrot dziecka nie byłby dopuszczony w świetle podstawowych zasad państwa wezwanego.
Podsumowanie
Konwencja Haska stawia za cel ochronę prawa określonej osoby, instytucji lub innej organizacji do sprawowania opieki nad dzieckiem oraz ochronę prawa wymienionych podmiotów do kontaktów z dzieckiem. Organy centralne powinny ze sobą współdziałać i popierać współpracę między właściwymi władzami w ich odnośnych państwach w celu zapewnienia niezwłocznego powrotu dzieci oraz realizacji innych celów niniejszej konwencji.
Z perspektywy rodzica dziecka kluczowa jest szybkość postępowania tak, aby niekorzystne dla dziecka skutki takiego uprowadzenia bądź zatrzymania zostały ograniczone do absolutnego minimum. Dlatego tak ważne jest skorzystanie z usług profesjonalnego pełnomocnika mającego wiedzę i doświadczenie w zakresie stosowania Konwencji Haskiej, który dołoży wszelkich starań do sprawnego zakończenia postępowania z uwzględnieniem dobra dziecka.
Autor: Adwokat Paulina Komenda
