Czym jest system dozoru elektronicznego?

Kodeks karny wykonawczy definiuje dozór elektroniczny jako kontrolę zachowania skazanego przy użyciu środków technicznych. To rodzaj nadzoru przy użyciu urządzeń elektronicznych, które umożliwiają kontrolę miejsca pobytu skazanego odbywającego karę pozbawienia wolności np. we własnym mieszkaniu. Wykonywanie kary pozbawienia wolności możliwe jest po spełnieniu określonych warunków, a ich naruszenie przez skazanego może doprowadzić do pozbawienia możliwości wykonywania kary w tym systemie i umieszczenia skazanego w zakładzie karnym.

Na czym polega odbywanie kary pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego?

Odbywanie kary w systemie dozoru elektronicznego polega na tym, że skazany ma obowiązek przebywać w miejscu ustalonym przez sąd jako miejsce wykonywania kary. Sąd penitencjarny w postanowieniu o wyrażeniu zgody na odbycie kary pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego określa w jakich godzinach skazany ma prawo oddalić się z miejsca wykonywania kary oraz w jakim celu może to uczynić np. w celu świadczenia pracy, wykonywania praktyk religijnych czy utrzymywania więzi z rodziną.

Zachowanie skazanego jest nadzorowane bezpośrednio przy pomocy specjalnych urządzeń elektronicznych. W tym celu na nogę osoby odbywającej karę pozbawienia wolności zakładany jest specjalny nadajnik, a w miejscu odbywania kary instalowane jest urządzenie monitorujące. Pośredni nadzór nad skazanym sprawuje kurator sądowy, na którego wezwanie skazany musi się stawić.

W postanowieniu o wyrażeniu zgody na odbycie kary w systemie dozoru elektronicznego sąd może również nałożyć na skazanego określone obowiązki np. zobowiązać do wykonywania pracy zarobkowej, powstrzymania się od nadużywania alkoholu czy poddania się terapii.

Kto może odbywać karę w tym systemie?

W obecnym stanie prawnym, aby możliwym było orzeczenie przez sąd penitencjarny zgody na odbywanie przez skazanego kary pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego, koniecznym jest spełnienie łącznie kilku warunków:

I. Wymiar kary pozbawienia wolności nie przekracza 1 roku i 6 miesięcy (lub do 3 lat, pod warunkiem, że pozostały czas nie jest dłuższy niż 6 miesięcy).

II. Odbywaniu kary pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego nie stoją na przeszkodzie szczególne względy wskazujące, że w razie odbycia kary w tym systemie nie zostaną osiągnięte cele kary.

III. Skazany musi posiadać stałe miejsce pobytu.

IV. Pełnoletni domownicy zamieszkujący wspólnie ze skazanym wyrazili zgodę na odbywanie przez niego kary w tym systemie.

V. Warunki techniczne w miejscu pobytu umożliwiają odbywanie kary w systemie SDE.

W przypadku osób skazanych w warunkach tzw. recydywy wielokrotnej stypizowanej w art. 62 § 2 k.k. odbywanie kary pozbawienia wolności w warunkach dozoru elektronicznego nie jest możliwe. Miejsce stałego pobytu wskazane jako miejsce wykonywania kary pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego (mieszkanie, dom) nie musi stanowić własności skazanego. Możliwe jest też wykonywanie kary w SDE w wynajmowanym lokalu i nie jest przy tym konieczna zgoda właściciela nieruchomości. To skazany decyduje, w jakim miejscu chce odbywać karę, ale musi to być miejsce jego stałego pobytu.

Zgoda pełnoletnich osób zamieszkujących wspólnie ze skazanym

Do wniosku o udzielenie skazanemu zgody na wykonanie kary pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego niezbędne jest przedłożenie sądowi pisemnej zgody pełnoletnich domowników zamieszkujących wspólnie ze skazanym na wykonanie kary w tym miejscu i zgody na przeprowadzanie przez upoważniony podmiot dozorujący czynności kontrolnych w miejscu ich pobytu. Czynności te sprowadzają się głównie do kontroli prawidłowości funkcjonowania elektronicznego urządzenia rejestrującego oraz nadajnika.

Warunki techniczne w miejscu odbywania kary przez skazanego

Udzielenie przez sąd zezwolenia na odbywanie kary w systemie SDE uzależnione jest od uprzedniego stwierdzenia przez upoważniony podmiot dozorujący, że w miejscu wskazanym przez skazanego istnieją odpowiednie warunki techniczne, które umożliwiają wykonywanie kary w tym systemie. Warunki techniczne to przede wszystkim odpowiedni poziom sygnału telefonii komórkowej niezbędny dla prawidłowej pracy urządzeń monitorujących, zasięg dostępnych nadajników i rejestratorów oraz możliwości organizacyjne ich obsługi.

Do jakiego sądu należy kierować wniosek?

Wniosek o wyrażenie zgody na odbycie kary pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego należy złożyć do wydziału penitencjarnego sądu okręgowego, w okręgu którego skazany przebywa. Wniosek nie podlega żadnej opłacie sądowej. Sąd penitencjarny wydaje postanowienie w terminie 30 dni od dnia wpływu wniosku. Ponowny wniosek skazanego lub jego obrońcy w tej sprawie może być złożony po upływie 3 miesięcy od dnia wydania postanowienia o odmowie udzielenia tego zezwolenia, zaś gdy o odmowie orzeknie komisja penitencjarna okres ten wynosi 1 miesiąc.

O czym muszą pamiętać osoby ubiegające się o SDE?

Złożenie wniosku o wyrażenie przez sąd zgody na odbycie kary w systemie dozoru elektronicznego nie wstrzymuje wykonania orzeczonej kary, dlatego we wniosku o udzielenie zgody na wykonanie kary w systemie dozoru elektronicznego powinno się też zawrzeć wniosek o wstrzymanie wykonania kary do czasu rozpoznania wniosku.

Przed zainicjowaniem postępowania warto jest skonsultować się z profesjonalnym pełnomocnikiem, który oceni możliwość starania się o udzielenie zgody skazanemu na wykonanie kary pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego, zadba o dopełnienie wszystkich formalności i zapewni reprezentację interesów skazanego na wszystkich etapach postępowania.

Autor: Adwokat Paulina Komenda