Obowiązek alimentacyjny rodziców wobec dziecka

Zgodnie z art. 133 § 1 kro rodzice obowiązani są do świadczeń alimentacyjnych względem dziecka, które nie jest jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie, chyba że dochody z majątku dziecka wystarczają na pokrycie kosztów jego utrzymania i wychowania.

Nie ma zatem ustawowo określonej granicy wieku dziecka, po osiągnięciu którego obowiązek alimentacyjny rodzica względem dziecka automatycznie wygasa. Obowiązek ten będzie istniał nawet w przypadku osiągnięcia przez dziecko pełnoletności, jeżeli z okoliczności sprawy wynika, iż uprawniony obiektywnie nie jest jeszcze w stanie samodzielnie się utrzymać.

Pozew o alimenty

W przypadku gdy dziecko jest małoletnie, w jego imieniu z pozwem przeciwko drugiemu rodzicowi występuje przedstawiciel ustawowy. Pozew o zasądzenie alimentów złożony przez osobę uprawnioną do ich otrzymania (lub przez przedstawiciela ustawowego) zgodnie z prawem nie podlega obowiązkowi uiszczania opłaty sądowej od pozwu. Z żądaniem zasądzenia alimentów można wystąpić również w pozwie o rozwód.

Zabezpieczenie roszczeń alimentacyjnych

Od czasu wniesienia pozwu o alimenty do wydania przez sąd wyroku może upłynąć wiele miesięcy. Dlatego warto mieć świadomość możliwości wystąpienia z wnioskiem o udzielenie zabezpieczenia roszczeń alimentacyjnych na czas trwania postępowania. Można go złożyć zarówno w pozwie o alimenty lub w odrębnym piśmie. Wówczas sąd wyda postanowienie, w którym zobowiąże pozwanego do płacenia określonej wysokości alimentów na rzecz dziecka na czas trwania procesu. Takie orzeczenie sądu tymczasowo, do końca postępowania, udzieli ochrony prawnej roszczeniu alimentacyjnemu i jest natychmiastowo wykonalne.

Od czego zależy wysokość alimentów na dziecko?

W świetle treści art. 135 § 1 kro zakres świadczeń alimentacyjnych zależy od usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego oraz od możliwości zarobkowych i majątkowych zobowiązanego. Ustawa nie zawiera definicji tych pojęć, ale w orzecznictwie wskazuje się, że:

„Przez usprawiedliwione potrzeby uprawnionego rozumieć należy potrzeby, których zaspokojenie zapewni mu - odpowiedni do jego wieku i uzdolnień - prawidłowy rozwój fizyczny i duchowy. Możliwości zarobkowe i majątkowe zobowiązanego określają zarobki i dochody, jakie uzyskiwałby przy pełnym wykorzystaniu swych sił fizycznych i zdolności umysłowych, nie zaś rzeczywiste zarobki i dochody. Dzieci mają prawo do równej z rodzicami stopy życiowej, niezależnie od tego, czy żyją z nimi wspólnie, czy też oddzielnie” - uchwała Sądu Najwyższego z dnia 16 grudnia 1987 r., sygn. III CZP 91/86.

Czym są usprawiedliwione potrzeby dziecka?

Z ugruntowanego orzecznictwa Sądu Najwyższego wynika, że przez usprawiedliwione potrzeby dziecka uprawnionego do alimentów należy rozumieć:

• potrzeby fizyczne - zapewnienie dziecku odpowiednich warunków mieszkaniowych, wyżywienia, odzieży i obuwia adekwatnych do wieku oraz pory roku, środków higieny, kosmetyków i leków;
• potrzeby edukacyjne - zapewnienie dziecku dostępu do edukacji, zakup niezbędnych podręczników i wyprawki szkolnej, koszty dojazdów do szkoły;
• potrzeby duchowe i kulturowe - wyjścia do kina, muzeum, teatru, zakup książek odpowiednich do wieku, wydatki związane z realizacją hobby dziecka i jego zainteresowań, w tym również koszty utrzymania zwierzątka dziecka;
• potrzeby wypoczynku i rozrywki - zapewnienie dziecku formy wypoczynku, adekwatnych do wieku zabawek i książek.

Trzeba zaznaczyć, że alimenty mają zabezpieczać bieżące potrzeby dziecka, nie zaś wydatki przyszłe i niepewne, które hipotetycznie mogłyby zaistnieć w przyszłości.

Alimenty a zasada równej stopy życiowej

Alimenty nie mogą zabezpieczać jedynie minimum egzystencji, ale nie mogą też prowadzić do zbytku. Sądy ustalając wysokość alimentów kierują się zasadą tzw. równej stopy życiowej. Oznacza to, że rodzice powinni zapewnić dzieciom życie co najmniej na takim poziomie, na jakim sami żyją i to niezależnie od tego czy zamieszkują wraz z dziećmi, czy oddzielnie.

Zmiana wysokości ustalonych alimentów

Zgodnie z art. 138 kro w razie zmiany stosunków można żądać zmiany orzeczenia lub umowy dotyczącej obowiązku alimentacyjnego. Musi być to jednak zmiana istotna. Modyfikacja prawomocnego orzeczenia sądu może polegać na obniżeniu alimentów jak też ich podwyższeniu.

O czym rodzic zobowiązany do alimentacji często zapomina?

Często zdarza się, że gdy dziecko osiągnie pełnoletniość i skończy edukację, to u rodzica zobowiązanego do alimentacji powstaje błędne przekonanie, że jego obowiązek alimentacyjny względem dziecka wygasł. W celu uchronienia się przed możliwą egzekucją zaległych świadczeń należy wystąpić do sądu z pozwem o ustalenie ustania obowiązku alimentacyjnego.

Autor: Adwokat Paulina Komenda